Dlaczego tablet? Efektywność potwierdzona badaniami
6 kwietnia 2018
Marysia Dubis
Brak komentarzy


Liczba dzieci, które otrzymują diagnozę zaburzeń ze spektrum autyzmu na świecie rośnie. Wraz z ich liczbą wzrasta zapotrzebowanie na interwencje terapeutyczne. W poszukiwaniu nowych rozwiązań, mających na celu zwiększenie efektywności, zasięgu i dostępności terapii coraz szerzej wykorzystuje się nowoczesne technologie. Coraz częściej terapeuci, ośrodki terapeutyczne wykorzystują w trakcie terapii z dziećmi m.in. tablety, czy też komputery.

Musimy sobie zadać w tym miejscu pytanie czy tablet, komputer, nowoczesna technologia może być rzeczywiście efektywnie wykorzystywana w trakcie terapii dzieci z ASD?

Wg raportu „Evidence-Based Practices for Children, Youth, and Young Adults with Autism Spectrum Disorder” z 2014 r. interwencje, instrukcje w których głównym elementem wspierającym opanowanie nowych umiejętności jest technologia spełniają kryterium interwencji o naukowo udowodnionej skuteczności (Wong i in., b.d.), czyli mogą sprawiać że powstaje społecznie istotna zmiana dla dzieci z ASD. Autorzy raportu pod pojęciem technologii klasyfikują m.in. jako elektroniczny przedmiot, wyposażenie, aplikacja.

Przeprowadzone dotychczas badania sugerują, że osoby z autyzmem lub innymi zaburzeniami rozwoju są w stanie nauczyć się samodzielnie obsługiwać urządzenie elektroniczne np. tablety. Na podstawie analizy dostępnych badań naukowcy stwierdzili, że tablety, telefony dotykowe mogą być efektywnie wykorzystywane w programach edukacyjnych, których celem jest rozwój umiejętności szkolnych, komunikacji, umiejętności zawodowych oraz umiejętności wypoczynku, zabawy. Raport z badań wskazał że sukces w opanowaniu umiejętności efektywnego korzystania z tych narzędzie w dużej mierze zależy od wykorzystania dobrze ustanowionych procedur uczących bazujących na zasadach stosowanej analizy zachowania (Kagohara i in., 2013).

Gdy przyjrzymy się dostępnym np. w Apple Store i innych miejscach, aplikacjom i urządzeniom, możemy wskazać cztery najpopularniejsze obszary, w których wykorzystuje się np. aplikacje:

  1. Umiejętności edukacyjne np. uczenie nowych umiejętność z wykorzystaniem metody prób wyodrębnionych.
  2. Komunikacja, zarówno werbalna jak i alternatywna.
  3. Zabawa
  4. Umiejętności codzienne np. plany aktywności, video modelowanie.

Tematyka dotycząca analizy przydatności tabletów obejmuje dużą ilość obszarów. W jednej z nich badacze poddali obserwacji interwencje wykorzystującą ipada, której celem było nauczenie dzieci w wieku przedszkolnym zachowań polegających na czekaniu na swoją kolej w trakcie wspólnych gier.

Podstawowym pytaniem jakie zadają autorzy było „Czy wykorzystanie Ipada wpłynie w sposób znaczący na efektywność zaplanowanej interwencji?”. Uczestnikami badania była para bliźniaków. U jednego z nich wykorzystanie aplikacji przyniosło praktycznie natychmiastowy efekt w opanowaniu uczonej umiejętności (Kim & Clarke, 2015). Autorzy badania podkreślają, że w dalszym ciągu istnieje zbyt mało badań potwierdzających skuteczność wykorzystania tabletów, ale jednocześnie systematycznie pojawiające się badania oraz ich własne sugerują, że tablety mogą być efektywnie wykorzystywane przy rozwoju umiejętności społecznych, interakcji między dziećmi.

Dynamika prowadzonych badań jest coraz większa, w ostatnich latach można zaobserwować wzrost zainteresowania badaczy tym tematem. Jednym z głównych tematów jest komunikacja alternatywna. Na rynku istnieje szereg narzędzi, aplikacji na tablety, które wg ich autorów mają efektywnie wspierać komunikację.

Przeglądając popularną wyszukiwarkę naukową pubmed, możemy znaleźć znaczącą ilość badań dotyczących urządzeń do komunikacji alternatywnej. W jednym z nich badacze przyjrzeli się problematyce preferencji wyboru narzędzia komunikacyjnego w tym przypadku Ipad i GoTalk oraz ilości komunikatów mandowych, próśb emitowanych przy wykorzystaniu konkretnego narzędzia.

Pierwsze dane pokazują, że zdecydowanie częściej lepszy efekt osiągano przy wykorzystania Ipada, jako narzędzia szerzej dostępnego oraz częściej pojawiającego się w historii uczenia. Należy jednak pamiętać, że ograniczona ilość badań nie pozwala nam kategorycznie stwierdzić, że zawsze najlepsze będziemy osiągać korzystając z Ipada. W dalszym ciągu powinny być kontynuowane badania w tym kierunku (Torelli i in., 2015).

Popatrzmy teraz w jaki sposób możemy wykorzystać tablety w uczeniu codziennych umiejętności. Czy video modeling będzie równie efektywny na urządzeniach przenośnych jak na stacjonarnych? We wskazanym eksperymencie poza telewizorem, monitorem komputera wykorzystano tablet do nauczenia takich umiejętności jak: gotowanie, nakrywanie do stołu, składanie spodni, sprzątanie łazienki. Uczestnikami badania byli dwaj mężczyźni w wieku 18 lat.

W obu przypadkach okazało się, że video modeling jest efektywnym sposobem uczenia. Jednak nie to było najważniejsze. Zebrane informacje bardzo wyraźnie pokazały, że video modeling nie tylko jest równie efektywny na urządzeniach przenośnych, jak na tradycyjnych ale również pokazały, że wykorzystanie przenośnych urządzeń sprawia że video modeling staje się dostępny dla szerszej grupy osób, sytuacji oraz środowisk (Aldi i in., 2016).

Na sam koniec przyjrzyjmy się badaniu, w którym wykorzystano Ipad do uczenia zaawansowanych reakcji słuchacza, polegających na dopasowywanie dźwięków do słów. Znaczący wzrost w zakresie tych umiejętności u dzieci biorących udział w badaniu pokazał że tradycyjne protokoły uczące mogą być efektywnie przeniesione na urządzenia przenośne i prowadzić do znaczących zmian (Du, Speckman, Medina, & Cole-Hatchard, 2017).

Przedstawione powyżej informacje, są jedynie niewielkim wycinkiem badań, które są prowadzone na całym świecie. Gdybyśmy spróbowali je podsumować, to możemy dojść do stwierdzenia, że tablety mogą nie tylko efektywnie być wykorzystywane w terapii, ale również prowadzą do istotnych społecznie zmiana oraz zwiększają dostępność efektywnej terapii.

Jedną z aplikacji, której celem jest zwiększenie efektywności i dostępności terapii jest aplikacji ABA DrOmnibus Pro. Autorzy starają się przenieść techniki, sposoby uczenia oparte na Stosowanej Analizie Zachowania do aplikacji, z której będą mogli korzystać terapeuci oraz rodzice, wykorzystując do tego tablet czy też komputer.

 

 

Łukasz Prochwicz– psycholog, absolwent Uniwersytetu im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, studiów podyplomowych z wczesnego wspomagania rozwoju na Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie, studiów podyplomowych ze stosowanej analizy zachowania na Uniwersytecie SWPS w Warszawie. Uczestnik szeregu szkoleń, w tym szkolenia prowadzone przez ośrodek PaTTAN, należący do wydziału edukacji specjalnej stanu Pensylwania w USA.

 

 

 

 

Źródła: 

Aldi, C., Crigler, A., Kates-McElrath, K., Long, B., Smith, H., Rehak, K., & Wilkinson, L. (2016). Examining the Effects of Video Modeling and Prompts to Teach Activities of Daily Living Skills. Behavior Analysis in Practice, 9(4), 384–388. https://doi.org/10.1007/s40617-016-0127-y

Du, L., Speckman, J., Medina, M., & Cole-Hatchard, M. (2017). The Effects of an Auditory Matching iPad App on Three Preschoolers’ Echoic and Listener Responses. Behavior Analysis in Practice, 10(2), 118–130. https://doi.org/10.1007/s40617-017-0174-z

Kagohara, D. M., van der Meer, L., Ramdoss, S., O’Reilly, M. F., Lancioni, G. E., Davis, T. N., … Sigafoos, J. (2013). Using iPods® and iPads® in teaching programs for individuals with developmental disabilities: A systematic review. Research in Developmental Disabilities, 34(1), 147–156. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2012.07.027

Kim, S., & Clarke, E. (2015). Case study: An iPad-based intervention on turn-taking behaviors in preschoolers with autism. Behavioral Development Bulletin, 20(2), 253–264. https://doi.org/10.1037/h0101314

Torelli, J. N., Lambert, J. M., Da Fonte, M. A., Denham, K. N., Jedrzynski, T. M., & Houchins-Juarez, N. J. (2015). Assessing Acquisition of and Preference for Mand Topographies During Functional Communication Training. Behavior Analysis in Practice, 9(2), 165–168. https://doi.org/10.1007/s40617-015-0083-y

Wong, C., Odom, S. L., Hume, K., Cox, A. W., Fettig, A., Kucharczyk, S., … Schultz, T. R. (b.d.). Evidence-Based Practices for Children, Youth, and Young Adults with Autism Spectrum Disorder, 114.