Gospodarka żetonowa – prosta, ale efektywna!
4 czerwca 2018
Natalia Iwan
Brak komentarzy

Często w naszym życiu czy w pracy spotykamy się z sytuacjami, czy raczej pewnymi zachowaniami, które chcielibyśmy rozwijać, czy to dotyczą one naszych dzieci, pracowników, czy uczniów.


Mogą to być zachowania zwiazane z kontrola poleceniową, samoobsługą czy interakcjami społecznymi. Często nazywamy je po prostu deficytowymi, to  zachowania, które pojawiają się za rzadko, a są istotne dla zdrowego funkcjonowania rodziny, czy sprawnego i spokojnego przebiegu lekcji. Gospodarka żetonowa, jedna z technik behawioralnych, świetnie nadaje się do rozwijania takich właśnie zachowań.

Wielu z nas zapewne widziało albo stosowało celowo czy też mniej świadomie gospodarkę żetonową bądź jej elementy. Tylko czy robiliśmy to poprawnie?

Czasami, mimo iż wiemy jak ważne jest wzmacnianie zachowań pożądanych natychmiast, z różnych przyczyn nie jest to możliwe.

 

Gospodarka żetonowa w praktyce terapauty behawiorlanego

Takimi żetonami mogą być klocki, guziki, gwiazdki, nalepki czy pieczątki, bądź wpisany plus. Poprzez warunkowanie sprawcze, te przedmioty nabierają funkcji wzmacniającej, ponieważ prowadzą do wypłaty wzmocnień. Najprościej mówiąc, żetony pełnią taką funkcję, jak pieniądze w  naszym społeczeństwie.

Osoba która otrzymała żeton, uczy się szybko, że zachowanie które właśnie zostało nagrodzone, opłaca się – weźmy na przykład używanie zwrotów grzecznościowych w  środowisku szkolnym. W klasie, w stosunku do innych dzieci i nauczyciela. Jeśli dla pewnego ucznia, bycie dyżurnym jest bardzo wzmacniające, a z drugiej strony, przejawia wyraźne trudności w konsekwentnym mówieniu dziękuję i przepraszam, za każdym razem gdy uczeń użyje adekwatnie zwrotu grzecznościowego, nauczyciel powinien przyznać mu żeton. Po zebraniu ustalonej wcześniej ilości, uczeń może wymienić go na przywilej, bądź właśnie na tak przez siebie lubiane pełnienie funkcji dyżurnego.

Zastosowań gospodarki żetonowej jest wiele, nie tylko w pracy z dziećmi z autyzmem, ale również w szkołach masowych, czy firmach i korporacjach.

Poznaj ogólne zasady stosowania gospodarki żetonowej.

 

Zdefiniuj zachowanie docelowe     

Niezwykle ważne jest, by ustalić jakie zachowania będziemy chcieli rozwijać, trzeba je konkretnie określić. Na przykład w środowisku domowym to może być – karmienie rybek czy zwierząt domowych, wynoszenie śmieci,  bycie w łóżku o wyznaczonej godzinie czy coranne ścielenie łóżka. W szkole, przykładami może być punktualne przychodzenie do klasy po przerwie, odrabianie zadania domowego, podnoszenie ręki przed odpowiedzą czy wspomniane już wyżej systematyczne używanie zwrotów grzecznościowych.

 

Kiedy wybraliśmy zachowanie docelowe, pora przygotować żetony

Żetony mogą mieć rozmaitą formę, plastikowych monet, obrazków, nalepek czy stempli. To co jest kluczowe to to, by żetony były łatwo dostępne, widoczne dla osoby i łatwe do policzenia. Podobnie, bardzo ważne jest by żetony były łatwe do stosowania, i zawsze pod ręką, dlatego że natychmiastowość ich przydzielania jest bardzo istotna.

 

Ocena preferencji i wybór wzmocnień     

Jedną z podstawowych form oceny preferencji jest obserwacja osoby i aktywności w które się angażuje bez żadnych szczególnych wymagań. Dzieci bawiące się konkretnymi zabawkami, czy grające w grę albo skaczą na trampolinie w czasie wolnym. Innym sposobem jest po prostu zapytanie co jest preferowaną aktywnością bądź przedmiotem danej osoby. W tej części koniecznie trzeba pamiętać, że wydarzenie bądź przedmiot który tobie wydaje się nagrodą nie musi mieć wartości wzmacniającej dla innej osoby. Dlatego tak ważne jest by trafnie dobrać przywileje, aktywności czy przedmioty wzmacniające zachowania danej osoby.

 

System wymiany     

Kiedy wszystkie elementy gospodarki są już gotowe, trzeba je wszystkie połączyć w całość i wdrożyć w działanie. Określ jakie zachowanie będzie wymagane do otrzymania żetonu, upewnij się że żetony będą przyznawane bezpośrednio po zachowaniu docelowym. Określ wartość wszystkich przywilejów i aktywności, osoby muszą wiedzieć dokładnie ile żetonów jest potrzebnych do wypłaty preferowanych aktywności czy innych wzmocnień. Określ czas i miejsce wymiany, a także kto będzie ją nadzorował.

Przedmioty i czynności używane jako wzmocnienia, muszą być dostępne tylko za pośrednictwem żetonów. Nie powinny być dostępne za darmo.

Ważnym czynnikiem gospodarki żetonowej jest rozkład wzmocnień, czyli zasady precyzujące jak często i pod jakimi warunkami zachowanie osoby będzie wzmacniane. Gdy zachowanie jest pod kontrolą wzmocnień dostarczanych zgodnie z rozkładem wzmacniania o zmiennych proporcjach (variable – ratio schedule) wzmocnienia te uzyskiwane są po wykonaniu określonej zmiennej liczby reakcji.

Ten typ rozkładu wzmocnień jest bardzo skuteczny, i charakteryzuje się wysokim tempem wykonywania reakcji sprawczej.

       

Nowe technologie wykorzystywane w pracy z dziećmi z autyzmem jak na przykład DrOmnibus, wykorzystują model gospodarki żetonowej oparty o rozkład wzmocnień o zmiennych proporcjach. Zebrane żetony, dzieci mogą wymienić na ciekawe aktywności, gry i zabawy dostępne po zebraniu określonej ilości żetonów.

Aktywności w aplikacji są tak przygotowane, by skutecznie ocenić preferencje dzieci odnośnie wzmocnień. Dzieci mogą znaleźć tam proste puzzle, ścieranki, zabawy dźwiękowe czy bardziej zaawansowane gry na spostrzegawczość. Co ważne, dostęp do tablicy zabaw, możliwy jest jedynie poprzez uzyskanie wszystkich żetonów i na określony jedynie czas. Ma to wymierny wpływ na motywację dzieci które korzystają z aplikacji.

 

 

Zobacz zostoswanie gospodarki żetonowej w aplikacji ABA DrOmnibus 

10 dni bezpłatnie

Załóż konto